Komşuluk Hukuku • TMK m.740
Komşunun Ağacı Bahçeme Taştı, Komşu Ağacımı Kesti: Kim Haklı?
Bahçeye uzanan dallar, havuza dolan yapraklar, terası karartan bir çam ya da bir sabah kesilmiş bulunan limon ağacı… Bodrum’da komşular arasındaki davaların bir kısmı bir ağaçla başlar. Kanun bu konuda şaşırtıcı derecede net, ama sırayla uyulması gereken kurallar var. Önce uyarı, sonra makas.
Bodrum’un bahçeli evlerinde ağaç, çoğu zaman evin kendisi kadar değerlidir. Yıllanmış bir zeytin, gölgesine sığınılan bir çam, her yaz meyve veren bir limon ağacı… Bu yüzden bir ağaç üzerinden çıkan anlaşmazlıklar kolayca büyür ve bazen karakolda biter. Oysa çoğu, kanundaki birkaç kurala uyularak önlenebilir.
1Komşunun dalları bahçeme taştı
TMK m.740 — Taşan dal ve kökler
“Komşunun arazisine taşarak zarar veren dal ve kökler, onun istemi üzerine uygun bir süre içinde kaldırılmazsa, komşu bu dal ve kökleri kesip kendi mülkiyetine geçirebilir. Ekilmiş veya üzerine yapı yapılmış arazisine dalların taşmasına katlanan komşu, bu dallarda yetişen meyvaları toplama hakkına sahip olur. Komşu ormanlar hakkında bu hükümler uygulanmaz.”
4721 sayılı Türk Medenî Kanunu
Maddeden üç sonuç çıkar:
- Zarar şartı var. Sınırı biraz geçen ama hiçbir zarar vermeyen bir dal için kesme hakkı doğmaz. Zarar; çatıya, duvara, havuza, alt yapıya ya da bahçedeki bitkilere verilen zarar olabilir.
- Önce komşudan istenir. Dalı veya kökü kendiniz kesmeden önce, komşunuzdan kesmesini istemeli ve ona uygun bir süre tanımalısınız. Bu istemin yazılı ve ispatlanabilir olması ileride işinizi kolaylaştırır.
- Kesme hakkı yalnızca taşan kısım içindir. Kesilen dal ve kökler sizin mülkünüze geçer. Ama sınırın öbür tarafındaki gövdeye ya da ağacın tamamına dokunamazsınız.
Yargıtay da aynı sırayı vurgular: dal ve kökler komşunun taşınmazına geçip zarar veriyorsa, ikaz üzerine makul bir süre içinde kesilmeleri gerekir. Malik kesmezse komşunun kesip alma hakkı doğar. Ancak tüm ağaçların kesilmesine hükmedilemez (Yargıtay 14. HD, 2016/12056 E., 2019/4182 K., 08.05.2019).
2Taşan daldaki limon kimin?
Kanunun ikinci fıkrası çok az bilinir. Arazisi ekilmiş ya da üzerinde yapı bulunan komşu, dalların taşmasına katlanıyorsa o dallarda yetişen meyveleri toplama hakkına sahiptir. Yani bahçenize uzanan limon dalına katlanıyorsanız, o daldaki limonları toplayabilirsiniz.
Bu hak yalnızca sizin tarafınıza taşan dallar için geçerlidir. Komşunun bahçesine girip meyve toplamak bu hakkın kapsamında değildir.
3Ağaç taşmıyor ama evimi karartıyor
Dallar sınırı geçmese bile, ağaç gölgesiyle komşuya katlanılamayacak ölçüde zarar veriyorsa komşuluk hukukunun genel kuralı devreye girer. TMK m.737’ye göre herkes, mülkiyet hakkını kullanırken komşularını olumsuz etkileyecek taşkınlıktan kaçınmakla yükümlüdür.
Yargıtay bu davalarda kademeli bir çözüm uygular:
- Ağacın gölgesinin komşunun bitkilerine katlanma sınırını aşan bir zarar verdiği keşif ve uzman bilirkişi raporuyla belirlenmelidir.
- Zarar budama veya seyreltmeyle giderilebiliyorsa bu önlemlere karar verilir.
- Ancak buna rağmen zarar önlenemiyorsa ağacın kökten kesilmesine veya sökülmesine karar verilebilir (Yargıtay 14. HD, 2015/12460 E., 2016/4297 K., 11.04.2016).
“Bu fidan büyüyünce evimi karartacak” diye dava açılamaz. Yargıtay’a göre bir ağacın ileride büyüyüp gölge yaparak zarar vereceği iddiasıyla açılan davaların reddi gerekir. Uzun zaman sonra doğacak muhtemel zararlar için mülkiyet hakkı kısıtlanamaz (14. HD, 2016/12056 E., 2019/4182 K.).
Peki ağaç dikmek için sınırdan ne kadar uzakta olmak gerekir? TMK m.741, komşu taşınmaz maliklerinin bitki dikerken uyacakları kuralları özel kanunlara bırakmıştır. Bu nedenle kanunda her yerde geçerli genel bir dikim mesafesi yoktur. Site yönetim planı, imar planı notları ya da yerel düzenlemeler ayrıca kural koyabilir. Sitelerde ortak alandaki ağaçlar için de yönetim planı ve kat malikleri kurulu kararları belirleyicidir: Site yönetimi uyuşmazlıkları.
4Komşu benim ağacımı kesti
Bu durumda iki ayrı yol açıktır ve ikisi birlikte kullanılabilir.
Ceza yolu: Mala zarar verme
TCK m.151/1 — Mala zarar verme
“Başkasının taşınır veya taşınmaz malını kısmen veya tamamen yıkan, tahrip eden, yok eden, bozan, kullanılamaz hale getiren veya kirleten kişi, mağdurun şikayeti üzerine, dört aydan üç yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır.”
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu
Suç şikâyete bağlıdır. Fiili ve faili öğrendiğiniz tarihten itibaren altı ay içinde savcılığa ya da kolluğa şikâyette bulunmanız gerekir. Şikâyete bağlı suçlarda soruşturma aşamasında uzlaştırma yoluna gidilir. Uzlaşma, çoğu zaman zararın ödenmesiyle sonuçlanır.
Uyarmadan komşunun dalını keserseniz ya da sınırı aşarak ağaca zarar verirseniz aynı suç sizin için gündeme gelebilir. TMK m.740’taki sıraya uymak, bu riskten korunmanın da yoludur.
Hukuk yolu: Tazminat
Ağacı kesilen malik, haksız fiil hükümlerine göre zararının tazminini isteyebilir. Yargıtay, komşunun inşaat sırasında habersizce kestiği servi ve sedir ağaçları için açılan tazminat davasını bu çerçevede incelemiştir (14. HD, 2017/1453 E., 2020/8016 K.).
Zararın hesabı önemlidir. Yargıtay’a göre meyveli ağaçlarda zarar, ağaçların “kaim değeri” üzerinden belirlenmelidir. Bunun yöntemi, ağaçların bulunduğu yerin ağaçlı değeri ile ağaçsız değeri arasındaki farkı bulup bu farkı ağaç sayısına bölmektir. Sadece birkaç yıllık ürün geliriyle yapılan hesap yeterli görülmemiştir (Yargıtay 3. HD, 2016/4614 E., 2017/13998 K., 17.10.2017).
Delil için şunları hemen yapın: kesilen ağacın ve kütüğün fotoğraflarını çekin, varsa eski fotoğraflarla karşılaştırın, tanıkları not edin. Gerekirse sulh hukuk mahkemesinden delil tespiti isteyin.
5Zeytin ağacında ayrı bir kural var
Bodrum’da sınır anlaşmazlıklarının önemli bir kısmı zeytin ağaçları üzerinedir. Zeytin ağacı kendi arazinizde olsa bile serbestçe kesilemez. 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanun m.20’ye göre zeytin ağaçlarının sökülmesi Bakanlığın fenni gerekçeye dayalı iznine tabidir. Kesin zaruret görülmeyen zeytin ağacı kesilemez ve sökülemez. İzinsiz kesenler veya sökenler hakkında idari para cezası uygulanır.
Yani komşunuzun zeytin ağacı bahçenize taşıyorsa, TMK m.740 size yalnızca taşan dalları kesme imkânı verir. Ağacın kendisini sökmek ya da kesmek ayrıca izin gerektirir.
6Dava açmadan önce: Zorunlu arabuluculuk
1 Eylül 2023’ten bu yana, komşu hakkından kaynaklanan uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (HUAK m.18/B-1-ç). Dal kesilmesi, gölge yapan ağacın budanması ya da sökülmesi ve komşuluk hukukundan doğan tazminat talepleri bu kapsamda değerlendirilir. Arabulucuya gitmeden açılan dava usulden reddedilir.
Bu çoğu zaman bir avantajdır. Ağaç anlaşmazlıklarının büyük kısmı bir budama takvimi ya da küçük bir tazminatla, aylarca süren keşif ve bilirkişi süreci olmadan çözülebilir.
Sırayla hareket ederseniz
Dal da, meyve de, hak da sizin
Yazılı istem, uygun süre ve yalnızca taşan kısmın kesilmesi. Böylece hem kanuni hakkınızı kullanır hem de ceza ve tazminat riskinden uzak durursunuz.
Kendi bildiğiniz gibi keserseniz
Haklıyken haksız duruma düşebilirsiniz
Uyarmadan kesmek, gövdeye zarar vermek ya da izinsiz zeytin ağacı kesmek; şikâyet, tazminat ve idari para cezası doğurabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Komşunun dalları sadece yaprak döküyor. Kesebilir miyim?
TMK m.740 “zarar veren” dal ve köklerden söz eder. Havuz filtresini tıkayan, oluğu dolduran ya da çatıya zarar veren yaprak dökümü zarar sayılabilir. Ancak sadece rahatsız edici bulmak yeterli değildir. Önce komşunuzdan yazılı olarak kesmesini isteyin, uygun süre içinde kesmezse taşan kısmı kesebilirsiniz.
Komşunun ağacının kökleri duvarımı çatlattı. Ne yapmalıyım?
Kökler de TMK m.740 kapsamındadır. Önce durumu fotoğraf ve gerekirse delil tespitiyle belgeleyin, komşudan giderilmesini yazılı olarak isteyin. Duvardaki zarar için ayrıca tazminat talep edilebilir. Dava açılacaksa önce arabulucuya başvurmak zorunludur.
Komşu “ağacı kökünden kes” diye dava açtı. Kesmek zorunda mıyım?
Mahkeme önce zararın gerçekten var olup olmadığını keşif ve bilirkişiyle belirler. Zarar budama veya seyreltmeyle giderilebiliyorsa ağacın tamamen kesilmesine karar verilmez. Sadece ileride gölge yapacağı iddiasıyla açılan davalar reddedilir.
Ağacımı kestiği için hem şikâyet hem tazminat davası açabilir miyim?
Evet. Ceza soruşturması ve tazminat davası birbirinden bağımsızdır. Şikâyet için altı aylık süreye dikkat edin. Uzlaştırma aşamasında zararın ödenmesi üzerinde anlaşılırsa her iki süreç de tek seferde çözülebilir.
Sınırın tam üzerindeki ağaç kimin?
Bu, ağacın gövdesinin hangi parselde kaldığına göre belirlenir ve çoğu zaman kadastro veya fen bilirkişisi ölçümü gerektirir. Yargıtay da bu tür davalarda tapu kayıtları ve krokilerle birlikte kadastro mühendisi veya tapu fen memuru bilirkişi ile ziraatçi bilirkişinin keşifte hazır bulundurulmasını arar.
Komşunuzla bir ağaç yüzünden mi anlaşamıyorsunuz?
Yazılı istem, delil, arabuluculuk ya da şikâyet: hangi adımın önce atılacağı sonucu belirler. Bodrum ve çevresindeki komşuluk ve taşınmaz uyuşmazlıklarınız için Özgün Hukuk ve Danışmanlık’a ulaşabilirsiniz.
İletişime GeçinAvukat Kaan Özgün — Turgutreis / Bodrum
Bu makale genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Kanun metinleri için mevzuat.gov.tr’deki güncel metinler, içtihat için anılan Yargıtay kararları esas alınmıştır. Somut dosyanız için avukatınıza danışınız.