Miras Hukuku • TMK m.605–619
Babamın Borçları Bana Kalır mı? Mirası Reddetmek İçin Üç Ay
Kısa cevap: Hiçbir şey yapmazsanız evet. Mirasçılar tereke borçlarından birlikte ve tamamından sorumludur. Bunu önlemenin yolu mirası reddetmektir. Bunun için üç aylık süre var ve bu süre içinde yapılacak tek bir yanlış işlem ret hakkını ortadan kaldırabilir.
Bir yakınınızı kaybettikten sonraki ilk haftalar, hukuki işlerle uğraşılacak zaman değildir. Ama kanunun öngördüğü süre de o haftalarda işler. Ölen kişinin kredi kartı borcu, kefil olduğu bir kredi, vergi borcu ya da bir icra dosyası varsa ve siz hiçbir şey yapmazsanız, bu borçlar sizin borcunuz hâline gelir. Hem de yalnızca payınız kadar değil:
TMK m.641/1 — Mirasçıların sorumluluğu
“Mirasçılar, tereke borçlarından müteselsilen sorumludurlar.”
4721 sayılı Türk Medenî Kanunu
Müteselsil sorumluluk, alacaklının borcun tamamını mirasçılardan herhangi birinden isteyebilmesi demektir. Ödeyen mirasçı daha sonra diğerlerine payları oranında rücu edebilir (TMK m.682), ama ilk muhatap siz olabilirsiniz.
1Üç ay ne zaman başlar?
TMK m.606 — Süre
“Miras, üç ay içinde reddolunabilir. Bu süre, yasal mirasçılar için mirasçı olduklarını daha sonra öğrendikleri ispat edilmedikçe mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri; vasiyetname ile atanmış mirasçılar için mirasbırakanın tasarrufunun kendilerine resmen bildirildiği tarihten işlemeye başlar.”
4721 sayılı Türk Medenî Kanunu
Süre ölüm tarihinden değil, ölümü öğrendiğiniz tarihten başlar. Ancak bu çoğu zaman aynı gündür. Yurt dışında yaşayan ve ölümü geç öğrenen mirasçı, bunu ispat etmek kaydıyla daha geç başlayan bir süreden yararlanabilir.
Süre içinde ret beyanı yapmayan mirasçı mirası kayıtsız şartsız kazanmış olur (TMK m.610/1). Bu andan itibaren borçlar da sizindir.
2Nasıl reddedilir?
TMK m.609 — Reddin şekli
“Mirasın reddi, mirasçılar tarafından sulh mahkemesine sözlü veya yazılı beyanla yapılır. Reddin kayıtsız ve şartsız olması gerekir.”
4721 sayılı Türk Medenî Kanunu
- Nereye: Sulh hukuk mahkemesine. Ret beyanı, mirasın açıldığı yerin, yani ölen kişinin son yerleşim yerinin sulh mahkemesinde özel kütüğe yazılır.
- Nasıl: Sözlü ya da yazılı beyanla. Bu bir dava değil, beyandır. Hâkim beyanı tutanakla tespit eder.
- Şartlı olamaz: “Evi alırım ama borcu reddederim” gibi bir ret yoktur. Ret, mirasın tamamını kapsar.
- Vekille yapılacaksa: Vekâletnamede mirası reddetme yetkisinin özel olarak yazılı olması gerekir.
Terekede değerli bir yazlık ya da arsa ve aynı zamanda ciddi borçlar varsa, mirası reddettiğinizde ikisinden de vazgeçmiş olursunuz. Hangisinin daha büyük olduğunu bilmiyorsanız acele etmeyin, ama süreyi de kaçırmayın. Bu durumda terekenin resmî defterinin tutulmasını isteyebilirsiniz (TMK m.619). Defter tutulması ret süresi içinde, ölümü öğrenmeden itibaren bir ay içinde sulh hâkiminden istenmelidir. Defter terekenin varlıklarını ve borçlarını ortaya koyar, siz de kararınızı buna göre verirsiniz.
3Ret hakkını kaybettiren işlemler
TMK m.610/2 — Ret hakkının düşmesi
“Ret süresi sona ermeden mirasçı olarak tereke işlemlerine karışan, terekenin olağan yönetimi niteliğinde olmayan veya mirasbırakanın işlerinin yürütülmesi için gerekli olanın dışında işler yapan ya da tereke mallarını gizleyen veya kendisine maleden mirasçı, mirası reddedemez.”
4721 sayılı Türk Medenî Kanunu
Uygulamada en çok ret hakkı bu maddeden kaybedilir. Yargıtay’ın önüne gelen iki tipik örnek şöyle:
- Babanın arabasını satmak: Mirasçıların ret süresi içinde terekeye ait aracı noterde satması, mirası sahiplenme sayılmış ve ret hakkının kaybedildiği kabul edilmiştir (Yargıtay 23. HD, 2018/1018 E., 2019/2436 K., 29.05.2019).
- Tapuda intikal yaptırıp payı satmak: Taşınmazdaki payları adlarına intikal ettirip ardından satan mirasçıların terekeyi sahiplendiği kabul edilmiştir (Yargıtay 7. HD, 2022/2483 E., 2022/3769 K., 26.05.2022).
Genellikle güvenli
Olağan yönetim ve koruma
- Cenaze giderlerini ödemek
- Evi kilitlemek, bozulacak eşyayı korumak
- Zamanaşımını kesmek için dava açmak veya takip yapmak (m.610/3)
Riskli
Sahiplenme sayılabilecek işlemler
- Aracı, payı veya taşınmazı satmak
- Terekedeki parayı çekip harcamak
- Mirasçılık belgesiyle intikal yaptırıp tasarrufta bulunmak
- Tereke mallarını gizlemek
4Siz reddederseniz pay kime geçer? Çocuklarınızı unutmayın
TMK m.611/1
“Yasal mirasçılardan biri mirası reddederse onun payı, miras açıldığı zaman kendisi sağ değilmiş gibi, hak sahiplerine geçer.”
4721 sayılı Türk Medenî Kanunu
Bu madde sık atlanır. Babanızın mirasını siz reddederseniz payınız, siz hiç yokmuşsunuz gibi kendi çocuklarınıza geçer. Yani borç da torunlara yönelir. Bu yüzden borca batık bir terekede çocukların da süresi içinde mirası reddetmesi gerekir. Çocuklar ergin değilse, ret beyanını yasal temsilcileri yapar. Bu tür işlemlerde ayrıca vesayet makamının izninin gerekip gerekmediği somut olaya göre değerlendirilmelidir.
En yakın yasal mirasçıların tamamı mirası reddederse, miras sulh mahkemesince iflas hükümlerine göre tasfiye edilir. Tasfiyeden sonra bir değer artarsa, bu değer mirası reddetmemişler gibi hak sahiplerine verilir (TMK m.612).
5Üç ay geçti: Hükmen ret davası
TMK m.605/2
“Ölümü tarihinde mirasbırakanın ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmiş ise, miras reddedilmiş sayılır.”
4721 sayılı Türk Medenî Kanunu
Süreyi kaçırdıysanız her şey bitmiş değildir. Ölen kişinin borçları ölüm tarihinde malvarlığını açıkça aşıyorsa, yani tereke borca batıksa, miras kanun gereği reddedilmiş sayılır. Bunun tespiti için açılan davaya “mirasın hükmen reddi” denir. Yargıtay’a göre:
- TMK m.606’daki üç aylık süre bu davada uygulanmaz. Mirasçı, mirası sahiplenmiş duruma düşmediği sürece her zaman dava açabilir.
- Dava, alacaklılara karşı açılır. Yetkili mahkeme, alacaklıların dava tarihindeki yerleşim yeri mahkemesidir.
- Vekille açılacaksa, mirası reddetme yetkisini içeren özel vekâletname gerekir.
(Yargıtay 14. HD, 2016/4738 E., 2019/1360 K., 18.02.2019; 14. HD, 2019/4096 E., 2021/3485 K., 25.05.2021)
Ancak tereke malına el koyan ya da satış yapan mirasçı hükmen ret davası da açamaz (23. HD, 2018/1018 E., 2019/2436 K.). Ayrıca mahkeme ölüm tarihindeki tüm varlık ve borçları tek tek araştırır. Bu nedenle bu dava, süresinde yapılan bir ret beyanına göre her zaman daha uzun ve belirsizdir.
6Reddetmek her şeyi çözer mi?
Çoğu durumda evet, ama bir istisna var. Ödemeden aciz bir mirasbırakanın mirasını reddeden mirasçılar, onun alacaklılarına karşı ölümünden önceki beş yıl içinde ondan almış oldukları ve paylaşmada geri vermekle yükümlü olacakları değer ölçüsünde sorumlu olurlar (TMK m.618). Olağan eğitim giderleri ve âdet üzere verilen çeyiz bu sorumluluğun dışındadır.
Örneğin babanız ölmeden iki yıl önce size bir daire bağışladıysa ve terekesi borca batıksa, alacaklılar bu daire ölçüsünde size başvurabilir.
| Durum | Ne yapmalı? | Süre |
|---|---|---|
| Borcun büyük olduğu belli | Sulh hukuk mahkemesine ret beyanı | Öğrenmeden itibaren 3 ay |
| Borç mu varlık mı büyük, belli değil | Resmî defter tutulmasını istemek | Öğrenmeden itibaren 1 ay |
| Süre kaçmak üzere, önemli sebep var | Süre uzatımı veya yeni süre istemek (m.615) | Süre dolmadan başvurmak en güvenlisi |
| Süre geçti, tereke açıkça borca batık | Hükmen ret davası (m.605/2) | Süreye bağlı değil |
| Siz reddettiniz | Çocuklarınızın da reddetmesi | Onlar için de 3 ay |
Sıkça Sorulan Sorular
Mirası reddedersem babamın evinde oturmaya devam edebilir miyim?
Hayır. Ret, mirasın tamamını kapsar. Taşınmaz da dahil hiçbir tereke malı üzerinde hak iddia edemezsiniz. Üstelik ret süresi içinde tereke malını sahiplenmek, ret hakkını kaybettirebilir.
Mirası reddetsem de babamın sigorta tazminatını veya emekli aylığını alabilir miyim?
Kendi adınıza doğan haklar terekeye dahil değildir. Örneğin destekten yoksun kalma tazminatı ya da kanundan doğan ölüm aylığı, mirasçılık sıfatına değil yakınlık ilişkisine bağlıdır. Bu nedenle ret, kural olarak bu hakları etkilemez. Hayat sigortasında ise poliçede lehtarın nasıl belirlendiğine bakılmalıdır.
Ret için mahkemeye gitmem gerekir mi, avukat şart mı?
Ret beyanı sulh hukuk mahkemesine yapılır ve sözlü de olabilir. Avukat zorunlu değildir. Ancak süre, yetkili mahkeme, çocukların durumu ve tereke işlemlerine karışmama gibi konularda hata yapmamak için hukuki destek almak faydalıdır. Vekille yapılacaksa vekâletnamede özel ret yetkisi bulunmalıdır.
Kardeşlerim mirası kabul etti, ben reddettim. Borçlardan sorumlu olur muyum?
Hayır. Süresinde ve usulüne uygun reddettiyseniz mirasçı sıfatınız ortadan kalkar. Borçlardan mirası kabul eden mirasçılar sorumludur. Sizin payınız ise sizin alt soyunuza geçer. Bu nedenle çocuklarınızın da ayrıca reddetmesi gerekebilir.
Bankadan babamın hesabındaki parayı çektim, ret hakkımı kaybettim mi?
Kaybetmiş olabilirsiniz. Paranın cenaze gideri gibi zorunlu bir amaçla kullanılması ile kişisel olarak harcanması farklı değerlendirilir. Somut işlemin TMK m.610/2 kapsamında sahiplenme sayılıp sayılmayacağı belge ve tarihlerle birlikte incelenmelidir.
Süre işliyor, ilk adımı doğru atın
Ret beyanı, resmî defter talebi ya da hükmen ret davası: hangisinin size uygun olduğu terekenin durumuna ve geçen süreye göre değişir. Bodrum ve çevresindeki miras dosyalarınız için Özgün Hukuk ve Danışmanlık’a ulaşabilirsiniz.
İletişime GeçinAvukat Kaan Özgün — Turgutreis / Bodrum
Bu makale genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Kanun metinleri için mevzuat.gov.tr’deki güncel metinler, içtihat için anılan Yargıtay kararları esas alınmıştır. Somut dosyanız için avukatınıza danışınız.